Aile Hukuku

Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin boşanmanın tüm sonuçları üzerinde anlaşarak mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi gerekir; bu husus 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 166. maddesinde düzenlenmiştir. Hâkim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin protokolü uygun bulmalıdır. Koşullar sağlandığında dava genellikle tek duruşmada sonuçlanabilmektedir.

Çekişmeli boşanma davası, eşlerin boşanma veya boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşamadığı hâllerde açılır ve aile mahkemesinde görülür. Davada zina, hayata kast, pek kötü muamele, terk ve haysiyetsiz hayat sürme gibi özel sebeplere ya da evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebebine dayanılabilir. Taraflar iddialarını tanık beyanı ve yazılı deliller gibi araçlarla ispatlar; kusur değerlendirmesi nafaka ve tazminat taleplerini doğrudan etkiler. Sürecin dilekçeler aşamasından karara kadar takibi, hak kaybı yaşanmaması bakımından önemlidir.

Türk hukukunda dört tür nafaka bulunur: dava sürerken hükmedilen tedbir nafakası, boşanma sonrasında yoksulluğa düşecek eş lehine yoksulluk nafakası, çocuğun giderleri için iştirak nafakası ve yardıma muhtaç yakınlar için yardım nafakası. Yoksulluk nafakası, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu uyarınca boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş tarafından talep edilebilir. Nafaka miktarı tarafların ekonomik durumuna göre belirlenir; koşullar değiştiğinde artırım, indirim veya kaldırma davası açılabilir.

Velayet, çocuğun üstün yararı ilkesi esas alınarak hâkim tarafından belirlenir; anne veya babanın talebi tek başına belirleyici değildir. Hâkim; çocuğun yaşını, tarafların bakım imkânlarını, çocukla kurulan bağı ve idrak çağındaki çocuğun görüşünü birlikte değerlendirir, gerektiğinde pedagog veya psikolog raporu alır. Velayet kendisine bırakılmayan taraf ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur; koşulların değişmesi hâlinde velayetin değiştirilmesi her zaman talep edilebilir.

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında; şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması, korunan kişiye ve yakınlarına yaklaşmaması, iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi ve konutun korunan kişiye tahsisi gibi önleyici tedbirler ile barınma sağlanması gibi koruyucu tedbirler alınabilir. Koruyucu tedbir kararı için şiddetin belgelenmesi şart değildir ve başvuru harca tabi olmadan gecikmeksizin karara bağlanır. Tedbir kararına aykırı davranılması hâlinde zorlama hapsi uygulanabilir.

Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde; çalışma karşılığı edinimler, sosyal güvenlik ödemeleri ve kişisel malların gelirleri gibi evlilik içinde edinilen değerler tasfiyeye girer ve her eş, diğerinin artık değeri üzerinde kural olarak yarı oranında katılma alacağına sahiptir. Evlilik öncesinde edinilen mallar, miras yoluyla kazanılan değerler ve kişisel kullanım eşyaları kişisel mal sayılır ve paylaşıma girmez. Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona erer; tasfiye ayrı bir dava ile talep edilir.

Babalık davası, çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması amacıyla ana ve çocuk tarafından açılabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı yöneltilir. Dava 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nda düzenlenmiş olup ispat bakımından DNA incelemesi belirleyici rol oynar. Babalığın tespitiyle birlikte ana, doğum giderleri gibi mali haklarını talep edebilir; çocuk yönünden ise nafaka ve mirasçılık gibi hukuki sonuçlar doğar.