Miras Hukuku

Muris muvazaası, miras bırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla, gerçekte bağışladığı bir malı tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesidir. Miras hakkı ihlal edilen her mirasçı, saklı pay sahibi olup olmadığına bakılmaksızın tapu iptali ve tescil davası açabilir. Bu davalar, Yargıtay'ın 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı çerçevesinde değerlendirilir ve muvazaa iddiası herhangi bir zamanaşımı ya da hak düşürücü süreye tabi değildir.

Mirasın reddi süresi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca kural olarak üç aydır. Süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını öğrendikleri, çoğu durumda miras bırakanın ölümü tarihinden itibaren işlemeye başlar. Ret beyanı, miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yapılır. Terekenin borca batık olduğu ölüm tarihinde açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras, beyana gerek olmaksızın reddedilmiş sayılabilir; buna hükmen ret denir.

Tenkis davası, miras bırakanın saklı payları ihlal eden ölüme bağlı tasarruflarının veya belirli sağlar arası kazandırmalarının yasal sınıra indirilmesi için açılan davadır. Bu davayı yalnızca saklı pay sahibi mirasçılar, yani altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş açabilir. 4721 sayılı TMK uyarınca dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıllık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır; sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açar.

Mirasçılık belgesi, sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınabilir. Bu belge, mirasçıların kimler olduğunu ve miras paylarını gösterir; tapu devri ve banka işlemleri gibi tereke işlemleri için gereklidir. Nüfus kayıtlarının yeterli olmadığı veya yabancılık unsuru bulunduğu durumlarda noter belge veremeyeceğinden mahkemeye başvurmak gerekir. İçeriği gerçeğe uygun olmayan mirasçılık belgesinin iptali, menfaati bulunan ilgililer tarafından her zaman istenebilir.

El yazılı vasiyetname, başından sonuna kadar miras bırakanın kendi el yazısıyla yazılması, düzenleme tarihini içermesi ve imzalanması koşuluyla geçerlidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre vasiyetname resmî, el yazılı veya sözlü şekilde yapılabilir; resmî vasiyetname iki tanığın katılımıyla noter veya sulh hâkimi önünde düzenlenir. Vasiyetname düzenleyebilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir.

Vasiyetnamenin iptali; miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, vasiyetnamenin yanılma, aldatma veya korkutma etkisiyle yapılması, içeriğinin hukuka ya da ahlaka aykırı olması veya kanundaki şekil şartlarına uyulmaması hâllerinde istenebilir. İptal davasını, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçılar veya vasiyet alacaklıları açabilir. 4721 sayılı TMK'da öngörülen hak düşürücü süreler, iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başladığından sürecin gecikmeden değerlendirilmesi önemlidir.

Ortaklığın giderilmesi davası, mirasçıların veya paydaşların paylaşamadıkları taşınmaz ya da taşınır mallardaki birlikte mülkiyete son vermek için sulh hukuk mahkemesinde açılan davadır. Mahkeme öncelikle malın aynen bölüşülmesinin mümkün olup olmadığını değerlendirir; aynen bölünme mümkün değilse malın satışına ve bedelin paylar oranında dağıtılmasına karar verir. Davayı her paydaş açabilir; tüm paydaşların davada taraf olarak yer alması gerekir.