İdare ve Vergi Hukuku

İptal davası, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için açılan idari dava türüdür ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde düzenlenmiştir. Atama, ruhsat iptali, disiplin cezası, imar planı veya idari para cezası gibi kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlemler bu davanın konusunu oluşturabilir. Dava, işlemi tesis eden idareye karşı görevli idare veya vergi mahkemesinde açılır; mahkeme işlemin hukuka uygunluğunu denetler.

İdari dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre öngörülmeyen hallerde idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür ve süre yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden itibaren işlemeye başlar (2577 sayılı İYUK m.7). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; geçirilmesi halinde dava süre yönünden reddedilir. İşleme karşı 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca üst makama başvurulması, işlemekte olan dava açma süresini durdurur. Sürenin her somut olayda ayrıca hesaplanması, hak kaybı yaşanmaması bakımından önemlidir.

İdari para cezasına karşı başvuru yolu cezanın dayandığı kanuna göre değişir; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamındaki cezalarda kural olarak kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Vergi, imar veya bazı özel kanunlardan kaynaklanan idari para cezalarında ise görevli yargı yeri idare veya vergi mahkemesi olabilmektedir. Ceza tutanağındaki tebliğ tarihi, cezanın dayanağı ve başvuru mercii birlikte incelenmelidir; süresinde başvuru yapılmaması halinde ceza kesinleşir.

Memur disiplin cezasına karşı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca cezanın tebliğinden itibaren yedi gün içinde disiplin kuruluna veya yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir; ayrıca tüm disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. 2010 Anayasa değişikliğinden bu yana uyarma ve kınama cezaları dahil bütün disiplin cezaları yargı denetimine açıktır. Dava açma süresi, cezanın veya itiraz üzerine verilen kararın tebliğinden itibaren altmış gündür. Memura savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez.

Vergi veya ceza ihbarnamesine karşı, tebliğden itibaren otuz gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir; ayrıca 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamında uzlaşma, cezalarda indirim ve hata düzeltme gibi idari çözüm yolları bulunmaktadır. Bu yolların bir kısmı birbirinin alternatifidir; örneğin uzlaşmanın sağlanması halinde aynı konuda dava açılamaz. Hangi yolun izleneceği tarhiyatın türüne ve somut duruma göre değerlendirilmektedir; sürelerin kısa ve hak düşürücü olması nedeniyle sürecin dikkatle takibi önemlidir.

Evet; 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında verilen yıkım kararları ve imar para cezaları birer idari işlem olduğundan, bunlara karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi işlemin tebliğinden itibaren altmış gündür; yıkım kararlarında telafisi güç zararların önlenmesi için yürütmenin durdurulması talep edilebilir. İmar planlarına karşı ise askı süresi içinde ilgili idareye itiraz edilebilmekte, plana veya itirazın reddine karşı iptal davası açılabilmektedir.

Tam yargı davası, idarenin işlem veya eylemlerinden doğan zararların tazmini için idari yargıda açılan dava türüdür (2577 sayılı İYUK m.2). Dava, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk esasına dayanabilir. İdari eylemlerden doğan zararlarda dava açmadan önce, 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca zararın öğrenilmesi üzerine ilgili idareye başvurularak ön karar alınması gerekir. Talep edilebilecek zarar kalemleri ve uygulanacak süreler her somut olayda ayrıca değerlendirilmektedir.