Arabuluculuk

Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildikleri özel hukuk uyuşmazlıklarını, tarafsız ve bağımsız bir arabulucunun katılımıyla mahkeme dışında çözmelerini sağlayan, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile düzenlenen bir yöntemdir. Arabulucu karar vermez; tarafların ortak bir çözüme ulaşmasına yardımcı olur. Süreç gizlidir ve görüşmelerde ileri sürülen beyanlar, kural olarak daha sonra açılacak davada delil olarak kullanılamaz. Taraflar süreci diledikleri aşamada sonlandırabilir.

İşçi-işveren uyuşmazlıklarında (işe iade ile kıdem, ihbar, fazla mesai gibi alacak ve tazminat talepleri), konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda, tüketici uyuşmazlıklarının önemli bölümünde ve kira ilişkisi, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ile komşu hakkına ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Bu zorunluluk dava şartıdır; arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. İş kazasından doğan tazminat davaları ise dava şartı kapsamında değildir.

Evet; arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi, 6325 sayılı HUAK m.18 uyarınca icra edilebilirlik şerhi alınarak ilam niteliğinde belge hâline gelir ve mahkeme kararı gibi icra edilebilir. Tarafların, avukatlarının ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi ise icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflar artık dava açamaz. Anlaşma belgesinin doğru ve eksiksiz düzenlenmesi, hak kaybı yaşanmaması bakımından önem taşır.

Evet; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca işe iade talebiyle dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İş sözleşmesi feshedilen işçinin, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekir; bu süre hak düşürücü niteliktedir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabileceğinden sürecin dikkatle takip edilmesi önemlidir.

Dava şartı arabuluculukta süreç, işçi-işveren uyuşmazlıklarında kural olarak üç hafta içinde tamamlanır; bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir. Ticari uyuşmazlıklarda süre altı haftadır ve en fazla iki hafta uzatılabilir. İhtiyari arabuluculukta ise yasal bir süre sınırı bulunmaz; süreç tarafların iradesine bağlı olarak ilerler. Arabuluculuk süreci boyunca zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez; bu husus 6325 sayılı HUAK'ta düzenlenmiştir.

Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, sürecin anlaşmama ile sonuçlanması hâlinde son tutanakta belirtilir ve açılacak davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur; ayrıca bu taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu nedenle dava şartı arabuluculukta toplantılara katılım büyük önem taşır. Toplantılara bizzat veya vekil aracılığıyla katılmak mümkündür.

Anlaşma sağlanamazsa arabulucu, sürecin anlaşmama ile sonuçlandığını gösteren son tutanağı düzenler ve taraflar uyuşmazlığı mahkemeye taşıyabilir. Dava şartı arabuluculukta bu son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir; aksi hâlde mahkeme, tutanağın sunulması için kesin süre verir. Arabuluculuk sürecinde ileri sürülen beyan ve belgeler gizlilik kapsamında olduğundan, kural olarak sonraki yargılamada delil olarak kullanılamaz.