İcra ve İflas Hukuku

Genel haciz yoluyla yapılan ilamsız icra takibinde ödeme emrine itiraz süresi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gündür. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda ise borca ve imzaya itiraz, tebliğden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapılır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nda öngörülen bu süreler hak düşürücü niteliktedir; süresi içinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilebilir.

İtirazın iptali davası, borçlunun itirazı üzerine duran ilamsız icra takibinin devam edebilmesi için alacaklının genel mahkemede açtığı davadır. İİK m. 67 uyarınca bu dava, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Mahkeme itirazın haksız olduğuna karar verirse takip kaldığı yerden devam eder; kanuni koşulların bulunması hâlinde icra inkâr tazminatına da hükmedilebilir.

Menfi tespit davası, hakkında icra takibi yapılan veya yapılma ihtimali bulunan kişinin, borçlu olmadığının mahkemece tespit edilmesini sağlar. İİK m. 72'de düzenlenen bu dava takipten önce veya takip sırasında açılabilir; koşulları varsa mahkeme, icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde tedbir kararı verebilir. Borç ödendikten sonra ise ödenen paranın geri alınması için istirdat davası açılır.

İİK m. 82 uyarınca borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürmesi için gerekli eşya, mesleğini sürdürebilmesi için zorunlu araçlar ve borçlunun haline münasip evi kural olarak haczedilemez. Ayrıca 5510 sayılı Kanun kapsamındaki emekli aylıkları, borçlunun onayı olmadıkça kural olarak haczedilemez; nafaka alacakları bu kuralın istisnasıdır. Haczedilmezlik iddiasının süresi içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülmesi gerekir.

Borçlunun maaş ve ücretinin kural olarak en fazla dörtte biri haczedilebilir. 4857 sayılı İş Kanunu ve İİK'deki düzenlemeler uyarınca işçi ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez; nafaka alacakları bu sınırlamanın dışındadır. Aynı maaş üzerinde birden fazla haciz varsa hacizler sıraya konulur ve önceki kesinti tamamlanmadan sonraki haciz için kesintiye başlanmaz.

Konkordato, borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçluların, mahkeme denetiminde borçlarını yapılandırarak iflastan korunmasını sağlayan bir kurumdur. 2004 sayılı İİK'de düzenlenen konkordatoya tacir olsun olmasın her borçlu başvurabilir; iflas talebinde bulunabilecek alacaklılar da borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir. Süreç geçici mühlet kararıyla başlar ve komiser denetiminde yürütülür.

İflas, kural olarak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu anlamında tacir sayılan gerçek ve tüzel kişiler hakkında istenebilir. Ticaret şirketleri ile kanun gereği tacir gibi sorumlu tutulan bazı kişiler de iflasa tabidir. İflas kararı asliye ticaret mahkemesince verilir; kararla birlikte borçlunun haczedilebilir tüm malvarlığı iflas masasına girer ve tasfiye, kanunda öngörülen organlar eliyle yürütülür.